Home > Umum > Forensik > DNA dan Sains Forensik

DNA dan Sains Forensik


Heliks ganda dua yang mewakili corak keperibadian DNA manusia.
Sumber dari www.forbes.com

Hampir dua dekad yang lalu, masyarakat umum mendapati istilah DNA adalah suatu yang asing dalam kamus hidup mereka. Hanya beberapa kelompok masyarakat sahaja yang terdedah kepada istilah ini dan arif mengenainya. Namun, disebabkan satu kes berprofil tinggi di mahkamah pada akhir-akhir tahun 90-an telah menjadikan istilah ini popular dalam kalangan masyarakat.

Sehingga kini, dengan pelbagai penerangan dan pendedahan di dalam media baik media cetak mahupun media elektronik pengetahuan anggota masyarakat berkenaan DNA semakin meningkat.

DNA sepintas lalu

DNA atau maksud sebenarnya asid deoksiribonukleik adalah satu komponen utama kehidupan. Ia mengandungi set-set arahan biologi yang membentuk keperibadian individu. Maklumat-maklumat ini pula diperturunkan dari satu generasi ke generasi yang lain melalui perkembangan pembiakan (National Institute of Health, 2013).

Semua kehidupan di muka bumi ini memiliki corak DNA yang unik; untuk menjadikan seorang manusia itu manusia dan seekor harimau itu harimau.

Sumber DNA seorang manusia atau seekor arnab mahupun sepohon pokok diwarisi daripada ibu dan bapanya atau dikenali sebagai induk.

Seorang manusia akan memiliki satu set lengkap DNA kromosom yang diperolehi hasil perkongsian ibu dan bapanya. Ia adalah sebanyak 23 pasang set dengan setiap satunya adalah daripada ibu dan bapa menjadikan bilangan mutlak sebanyak 46 set kromosom (American Prosecutors Research Institute, 2003).

Set-set kromosom inilah yang dibarisi oleh jutaan maklumat tentang hidupnya sebagai manusia. Maklumat-maklumat inilah yang dikenali sebagai gen. Contoh gen adalah seperti warna mata atau bentuk hidungnya (American Prosecutors Research Institute, 2003).

Di manakah letaknya DNA di dalam badan?

Apabila bercakap mengenai DNA, adakah anda tahu di manakah letaknya ia di dalam tubuh kita?

DNA boleh didapati di dalam nukleus. Nukleus pula terletak di dalam sel yang membentuk tisu dan seterusnya organ tubuh. Selain daripada sel, DNA juga ada terdapat di dalam mitokondria.

Apakah contoh-contoh sel yang mempunyai rangkaian DNA itu?

DNA terletak di dalam sel-sel berikut:

  • Sel darah putih (white blood cell)
  • Sperma
  • Rembesan vagina
  • Cecair mukosa
  • Peluh
  • Air liur
  • Tahi telinga
  • Akar rambut
  • Tulang
  • Gigi

Ia juga boleh diperolehi daripada organ-organ seperti jantung dan hati, daripada tisu otot dan juga kulit.

Dalam situasi biasa, DNA akan diekstrak daripada nukleus dan diuji untuk mendapatkan susunannya sebagai data perbandingan. Namun, dalam kes-kes seperti sampel mayat yang telah reput atau sel-sel yang telah mati, DNA mitokondria lebih sesuai digunapakai berbanding DNA nukleus.

 
Hubungkait antara sel dan nucleus dalam tubuh manusia.
Sumber: http://ocw.mit.edu

Aplikasi DNA dalam Sains Forensik

Setelah manusia berjaya memecahkan rahsia misteri susunan kromosom DNA dan keunikannya sebagai salah satu ciri variasi kehidupan, ia diaplikasikan dalam penyiasatan forensik. Kebanyakan kes yang menggunapakai profil DNA adalah untuk memastikan identiti individu sama ada bagi kes mayat reput, kematian akibat bencana ramai mangsa dan mengenalpasti identiti ibu bapa sebenar bagi seorang bayi atau anak yang ditinggalkan/dibuang. Ia juga berguna bagi menyelesaikan isu pertikaian nasab seorang anak sebagaimana dalam kes perebutan harta pusaka, anak luar nikah mahupun untuk mengenalpasti bapa sebenar si anak.

Bagi kes pendakwaan di mahkamah, ada beberapa langkah utama yang dilakukan oleh ahli sains dalam mengaplikasikan DNA. Langkah-langkah tersebut adalah seperti berikut (American Prosecutors Research Institute, 2003):

  1. Mengenalpasti profil genetik daripada sampel biologi yang diperolehi di tempat kejadian sesuatu kes (sebagai contoh, tinggalan sperma dalam kejadian rogol).
  2. Mengenalpasti profil genetik daripada sampel orang kena tuduh atau suspek.
  3. Membandingkan antara kedua-dua profil ini untuk mendapatkan persamaan atau perbezaan.
  4. Mengira kebarangkalian statistik bagi seseorang individu secara rawak memiliki profil genetik yang sama dengan profil genetik yang diperolehi daripada tempat kejadian kes.

Seterusnya, pihak pendakwaan boleh menggunakan maklumat-maklumat ini semasa perbicaraan di mahkamah. Maklumat sebegini membantu mahkamah dalam menentukan pesalah bagi kes-kes yang berkaitan.

Bagaimana DNA membantu penyiasatan?

Selain daripada mengenalpasti kebarangkalian kesamaan profil DNA seseorang suspek atau orang kena tuduh dengan yang ditemui di tempat kejadian mahu pun pada mangsa, ia turut dapat menjawab beberapa persoalan lain. Persoalan bagi ‘di manakah sampel DNA itu ditemui’ dan ‘apakah jenis sampel DNA yang ditemui itu’ dapat membantu pihak penyiasat melakukan silangkait antara suspek dan mangsa (American Prosecutors Research Institute, 2003).

Contoh pertama:

Seorang wanita mendakwa dirogol di dalam sebuah kereta milik suspek. Bukti DNA wanita tersebut ditemui pada tempat duduk kereta tersebut bersama dengan sampel DNA suspek. Ia memberi kaitan di antara wanita itu dan suspek di dalam kereta tersebut, yang menyokong kenyataan mangsa.

Contoh kedua:

Sampel DNA daripada sperma suspek ditemui di dalam vagina (kemaluan) mangsa. Ia boleh memberikan gambaran bahawa terdapatnya hubungan seksual di antara kedua-duanya.

Andai di dalam keterangan mangsa tersebut menyatakan bahawa dia sempat mencakar mangsa di bahagian mukanya, maka dengan penemuan sampel DNA suspek pada kuku jari mangsa boleh membuktikan keterangannya tersebut.

Rujukan

  1. American Prosecutors Research Institute. (2003, 11). forensic dna fundamentals. Retrieved 06 22, 2013, from http://www.ndaa.org: http://www.ndaa.org/pdf/forensic_dna_fundamentals.pdf
  2. Lister Hill National Center for Biomedical Communications et al. (2013, 06 17). Genetic Home Reference. Retrieved 06 21, 2013, from http://ghr.nlm.nih.gov: http://ghr.nlm.nih.gov/handbook/basics.pdf
  3. National Institute of Health. (2013, 06 13). National Human Genome Research Institute. Retrieved 06 21, 2013, from http://www.genome.gov: http://www.genome.gov/25520880

 

Semakan Akhir : 7 Januari 2014
Penulis : Khairul Adli b. Nikman
Akreditor : Dr. Shahidan bin Md Noor

 

(Visited 177 times, 1 visits today)